O último adeus do Holandés Errante

Luis Gago
Lucerna

8 de xuño de 2018. Bernard Haitink acaba de dirixir á Real Orquestra do Concertgebouw, na sala homónima de Ámsterdam, a Novena Sinfonía de Gustav Mahler, unha obra impregnada pola proximidade da morte e a finitud da vida. Ao acudir ao podio por segunda vez para recibir os incesantes aplausos do público, Haitink escorrega e cae aparatosamente, impactando o seu rostro no chan. O público que enche o lugar en que dirixiu centenares de veces queda sobrecogido, pero ao final logran levantalo, maltreito pero consciente. Ten 89 anos e, tras cancelar algúns concertos, retoma lentamente a súa actividade. Poucos meses despois, en outubro, dirixindo á Sinfónica de Chicago, volve tropezar e a caer xunto ao podio mentres o público estaba a lle aplaudir. Fala entón de tomarse un ano sabático, pero o pasado mes de xuño, en declaracións a un xornal holandés, anuncia a súa retirada definitiva dos escenarios: “Teño 90 anos. E cando dixen o de tomarme un ano sabático era porque non quería dicir que o deixaba. Todas esas despedidas oficiais non van comigo, pero o certo é que non vou volver a dirixir”. O día elixido para irse sen facer ruído, como sempre lle gustou, é o 6 de setembro, no Festival de Lucerna, á fronte da Filarmónica de Viena, que o pasado 28 de agosto, tras o concerto que ambos ofreceron no Festival de Salzburgo, decidiu nomealo Membro de Honra, a máis alta distinción concedida pola orquestra austriaca.

Tras un cuarto de século como director titular da Real Orquestra do Concertgebouw (un privilexio que gozaron tan só sete músicos en máis de 130 anos de historia), e despois de ocupar postos como director musical en Londres (na Filarmónica e na Royal Opera House), Glyndebourne, Dresde, Boston e Chicago, Haitink é requirido constantemente para actuar coas mellores orquestras europeas e estadounidenses como director invitado e o seu prestixio non para de crecer. Leva unha vida nómade, con viaxes constantes de Zúric a Boston, de Chicago a Múnic, de París a Lucerna, de Londres a Berlín, cuxa Orquestra Filarmónica dirixe regularmente ano tras ano: en 2016, unha avasalladora Canción da terra de Mahler; fai catro meses, a mesma Sétima Sinfonía de Bruckner que acaba de dirixir en Lucerna. Perfectamente lúcido, na cima das súas capacidades como director, cando máis e mellor coñece o seu oficio, pero debilitado fisicamente, Bernard Haitink, a perfecta encarnación moderna do Holandés Errante –sen maldición polo medio–, preferiu poñer punto final antes que sucumbir no podio, como lle sucedeu a non poucos colegas: Felix Mottl, Joseph Keilberth, Dimitri Mitrópoulos, Paul Kletzki, Arvid Jansons, Giuseppe Sinopoli, ou o seu antecesor na Orquestra do Concertgebouw, Eduard van Beinum. Tras a súa morte en 1959, foi Haitink precisamente, con trinta anos recentemente cumpridos, o elixido para dirixir nun concerto celebrado na súa memoria o Adagio da Oitava Sinfonía de Bruckner.

Cubierta del libro dedicado a Bernard Haitink presentado en el Festival de Lucerna.

O xoves presentouse en Lucerna un libro de entrevistas e breves ensaios sobre el escrito polos críticos Peter Hagmann e Erich Singer, que decidiron titulalo cunha frase do seu amigo xurdida durante as longas conversacións que mantiveron: Dirixiren ist ein Rätsel (Dirixir é un misterio). Haitink asistiu á presentación coa súa muller, Patricia, sentados os dous discretamente entre o público. Pouco antes de terminar o acto, levantouse para dicir unhas palabras en alemán e as primeiras foron para confesar cuán incómodo sentía despois de ter que oír o seu nome pronunciado tantas veces. Sentía avergoñado –dixo– de que alguén escribise un libro sobre el e fixo gala de tanta modestia, e tan xenuína, que é imposible que fose impostada. Eloxiou, por último, á Filarmónica de Viena, a elixida para a súa despedida, e cualificouna non dunha orquestra, senón de “un grupo de persoas que aman a música”: recoñeceu que facer concertos con eles faille “terriblemente feliz”, aínda que cando lle propuxeron dirixir o Concerto de Ano Novo, rexeitou o ofrecemento, algo que só se atreveu a facer tamén Pierre Boulez: «Ese público, ese ambiente: non, grazas», lemos no libro. E terminou a súa breve alocución repetindo tres veces, sotto voce, coa cabeza gacha, a palabra “grazas”.

https://elpais.com/cultura/2019/09/07/actualidad/1567810722_969462.html

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada. Los campos obligatorios están marcados con *

Este sitio usa Akismet para reducir el spam. Aprende cómo se procesan los datos de tus comentarios.